naar basistekst teambuilding >
naar Belbins negen teamrollen >

Achtergrondinformatie over de teamrollen van Belbin

Teamrolmanagement: achtergrond en ontwikkeling
Het begrip "teamrol" werd begin jaren zeventig geïntroduceerd door dr. Meredith Belbin in Cambridge. Hij deed onderzoek naar de psychologische factoren die van invloed zijn op het succes van teams. Centrale vraag hierbij was hoe het kan dat sommige teams met zeer getalenteerde mensen falen, terwijl teams met veel minder kwaliteiten wél succes hebben.

Het onderzoek van Belbin leidde tot de theorie over teamrolmanagement. Die theorie omvat een aantal begrippen, technieken en werkwijzen die de effectiviteit van teams moet vergroten. De theorie is gebaseerd op drie samenhangende principes:

Leden van een team vervullen drie verschillende rollen:
• een functionele of vakinhoudelijke rol, waaruit hun technische of
...professionele bekwaamheid blijkt
• een hiërarchische rol, afhankelijk van hun plek in de organisatie en
• een "teamrol", dat wil zeggen de karakteristieke manier waarop ze hun
...persoonlijkheidstrekken inzetten en bruikbaar maken.
Ieder team heeft behoefte aan variatie van - en evenwicht tussen deze teamrollen. Zo kunnen de teamrollen elkaar aanvullen en / of versterken.
Ieder mens heeft twee à drie teamrollen die volstrekt natuurlijk bij hem of haar passen, terwijl de andere teamrollen juist als heel onnatuurlijk ervaren worden.

Wil een team succes hebben, dan moet de functionele rol van de medewerkers zoveel mogelijk samenvallen met zijn of haar meest natuurlijke teamrollen.

Tijdens het onderzoek, dat elf jaar duurde, wist Belbin negen verschillende teamrollen te identificeren. Elke teamrol is een combinatie van persoonlijkheidskenmerken die karakteristiek zijn voor de manier waarop een teamlid, in wisselwerking met andere teamgenoten, zijn of haar bijdrage levert. De manier waarop deze kwaliteiten ingezet worden verschilt per mens. Het teamrolmodel geeft aan hoe deze verschillen benoemd, herkend en - tenslotte - gehanteerd kunnen worden.

Eén persoon kan nooit alle teamrollen vervullen, zeker niet op hetzelfde moment. Daarvoor zijn de persoonlijke kwaliteiten te veel met elkaar in tegenspraak: daadkracht gaat zelden samen met sociale gevoeligheid, evenals dynamiek met geduld, overtuigingskracht met zorgvuldigheid en besluitvaardigheid met het vermogen tot bespiegeling.

Een team kan deze persoonlijke kwaliteiten wel combineren. Teamrollen zijn aanvullend. Bij elk team past een optimale variatie aan teamrollen, die afhankelijk is van de doelstellingen van het team en de fase waarin het bedrijf verkeert. De kunst van het effectief samenwerken is om die optimale variatie te gaan zien, te waarderen en ermee om te leren gaan. Van belang daarbij is, dat ieder lid zijn eigen teamrol(len) en die van de andere leden kent.

Een teamrol moet ook afgestemd zijn op de functie of bezigheid die een persoon uitoefent. Bij iedere functie passen verschillende persoonlijkheidskenmerken. Zoals een verkoper moet kunnen overtuigen, moet een boekhouder accuraat zijn en moet een PR-medewerker met mensen kunnen omgaan.

Een team is niet een willekeurig stel mensen met verschillende functies, maar een groep mensen met ieder een eigen rol die voor de andere teamleden duidelijk is. Teamleden zoeken bewust bepaalde rollen op en zij functioneren optimaal in de rol die hun van nature het beste ligt.

In vervolg op zijn standaardwerk "Managementteams" werkte Belbin het concept en de inhoud van de negen teamrollen verder uit en zette hij strategieën uiteen voor de implementatie van zijn ideeën. Deze bevatten een schat aan informatie, technieken en nieuwe inzichten.

In "Teamrollen op het werk" staan de volgende vragen centraal:
- Hoe ontwikkel je zelfinzicht bij de teamleden?
- Hoe zorg je voor goede samenwerking en wisselwerking tussen teamleden?
- Hoe herken je geschikte kandidaten voor een team?
- Hoe bevorder je onderlinge afhankelijkheid van teamleden?
- Hoe zorg je dat het team goed aansluit bij de organisatie?

Psychologische eigenschappen van de teamleden

Volgens Belbin heeft het succes of falen van een team alles te maken met de psychologische eigenschappen van de teamleden. Op basis van die eigenschappen ontwikkelen mensen een favoriete teamrol. Als je daar rekening mee weet te houden, kun je een team samenstellen dat veel effectiever is.

Hoe iemand zich in een team gedraagt, wordt bepaald door zes factoren:

De persoonlijkheid
De mentale vaardigheden
De waarden en de motivatie
Invloeden van de omgeving
De ervaring
Het vermogen om andere rollen te spelen

Evenwichtige samenstelling team

Belbin concludeert dat de beste teamresultaten worden behaald in teams met een evenwichtige samenstelling, waarin teamleden met verschillende persoonlijkheidskenmerken elkaar aanvullen of corrigeren.
Als belangrijkste faalfactoren van teams ziet Belbin het ontbreken van essentiële teamrollen, concurrerende teamrollen, botsende teamrollen of een taakverdeling binnen het team, die slecht aansluit op de natuurlijke teamrollen van de leden. Dit laatste kan voorkomen wanneer de portefeuilles in het team worden verdeeld op grond van vakinhoudelijke ervaring van de teamleden. De beste teamwerkers onderscheiden zich volgens Belbin door een goede timing en dosering van hun inbreng, de gave om in verschillende situaties verschillende teamrollen aan te kunnen nemen en de bereidheid om impopulaire werkzaamheden op zich te nemen.

Werving en selectie van nieuwe teamleden

Bij werving en selectie van nieuwe teamleden of de samenstelling van een nieuw team zou gelet moeten worden op een goede vertegenwoordiging van zowel vak- of functiegerichte inbreng als van de teamrollen.

terug naar de basistekst over teambuilding
naar: Belbin's negen teamrollen